Tagalog Insights

Balarilang Tagalog

Nandito ang mga karagdagang impormasyon upang mapabuti pa ang iyong transkripsiyon. Pananatilihin namin na updated ang mga nilalaman ng page na ito palagi.

Wastong paggamit ng gitling

Sa pag-uulit ng salita o kung mahigit dalawang pantig ang salita at kung may unlapi, isinasama ito sa unang bahaging inuulit.

Mga halimbawa:

  • araw-araw
  • ano-ano
  • isa-isa
  • pulang-pula
  • balu-baluktot
  • dala-dalawa
  • pabalik-balik
  • pagbali-baligtarin
  • pabula-bulagsak
  • dose-dosena

Tandaan na hindi ginagamit ang gitling sa mga salitang may mga pantig na inuulit ngunit walang kahulugan kapag hindi inulit.

Mga halimbawa:

  • paruparo, at hindi paro-paro (dahil walang salitang “paro”)
  • alaala, at hindi ala-ala (dahil walang salitang “ala”)
  • gamugamo, at hindi gamo-gamo (dahil walang salitang “gamo”)

Upang paghiwalayin ang pantig na nagtatapos sa katinig at ang sumusunod na pantig na nagsisimula sa patinig.

Mga halimbawa:

  • mag-isa
  • nag-ulat
  • pang-umento
  • tsap-istik (kahit isang salita ang orihinal na “chopstick”)
  • brawn-awt (kahit isang salita ang orihinal na “brownout”)

Kapag sinusundan ito ng pangngalang pantangi kahit nagtatapos sa patinig ang unang pantig at kapag sinusundan ito ng salitang banyaga at nasa orihinal na baybay.

Mga halimbawa:

  • pa-Makati
  • taga-Davao
  • maka-Diyos
  • pa-cute
  • ipa-cremate
  • maki-computer

Ginagamit ito sa onomatopeikong pagsulat sa mga iisahing pantig ng tunog.

Mga halimbawa:

  • tik-tak
  • ding-dong
  • plip-plap
  • tsk-tsk
  • rat-ta-tat

Ginagamit ito sa salitang may unlaping “de-” mula sa Espanyol na “de” na nangangahulugang “sa pamamagitan ng” o “ginawa o ginagamit sa paraang” at salitang pinangungunahan ng “di-” (pinaikling hindi) na nagkakaroon ng kahulugang idyomatiko, tila kasabihan.

Mga halimbawa:

  • de-kolor
  • de-lata
  • de-kahon
  • di-mahipo
  • di-mahapayang-gatang
  • di-makabasag-pinggan

Ginagamit ito sa mga bagong tambalang salita o kapag may katagang nawawala sa pagitan ng dalawang pinagsamang salita.

Mga halimbawa:

  • lipat-bahay
  • bigyang-diin
  • bagong-salta
  • amoy-pawis
  • pusong-martir
  • pamatay-insekto (pamatay ng insekto)
  • humigit-kumulang (humigit at kumulang)
  • lakad-takbo (lakad at takbo)
  • bahay-aliwan (bahay na aliwan)
  • dalagang-bukid (dalagang tagabukid)

Upang ihiwalay ang numero sa oras at petsang may “ika-” gayundin sa pagbilang ng oras, numero man o binabaybay, na ikinakabit sa “alas-”.

Mga halimbawa:

  • ika-10 ng gabi
  • ika-23 ng Abril
  • ika-18 na rebisyon
  • alas-12 ng tanghali
  • alas-2 ng hapon

Kapag isinulat nang patitik ang mga yunit ng fraksyon.

Mga halimbawa:

  • isang-kapat (1/4)
  • lima’t dalawang-kalima (5 2/5)
  • tatlong-kanim (3/6)

Kapag pinagkakabit o pinagsasama ang apelyido ng babae at ng kanyang asawa.

Mga halimbawa:

  • Gloria Macapagal-Arroyo
  • Anastacia Giron-Tupas
  • Gilda Cordero-Fernando

Wastong paggamit ng “nang”

Ipinanghahalili sa “noong”.

Mga halimbawa:

  • Nang (noong) isilang ka sa mundong ito
  • Nang (noong) sinabi niya iyon
  • Nag-iba ang aking mundo nang (noong) makilala kita

Ipinanghahalili sa “para” o “upang”.

Mga halimbawa:

  • Tumayo ka nang (upang) makita mo
  • Sumigaw siya nang (upang) marinig ko
  • Tulungan mo ako nang (upang) matapos agad

Sumasagot ito sa tanong na “paano”, “gaano”, o “kailan”, o sa pagsasaad ng paraan o kilos ng galaw.

Mga halimbawa:

  • Inabot niya nang dahan-dahan
  • Naghanda siya nang dalawang buwan
  • Nagkita kami nang alas-2
  • Nag-aral nang tahimik
  • Umalis ka nang umaga

Ipinang-aangkop sa pandiwang inuulit.

Mga halimbawa:

  • Sayaw siya nang sayaw
  • Takbo nang takbo
  • Barilin man nang barilin

Katumbas ito ng pinagsamang “na” at “ng”.

Mga halimbawa:

  • Sobra nang (na ng) hirap ang dinanas niya
  • Napahamak nang (na ng) tuluyan
  • Umaga nang (na ng) dumating

Ingatan ang pinagdikit na “na” at “ang” dahil malimit mapagkamalang “nang” ang kontraksiyon ng “na” at ng “ang”. Kailangan itong isulat nang may kudlit ( ‘ ).

Mga halimbawa:

  • Labis na’ng pagkalungkot
  • Sobra na’ng kakulitan
  • Malapit na’ng Pasko
  • Laganap na’ng ipinagbabawal na gamot

Wastong paggamit ng “ng”

Sumasagot ito sa tanong na “ano”.

Mga halimbawa:

  • Uminom ng tubig
  • Binigyan ng pangaral
  • Nagsuot ng sapatos

Ipinantutukoy ng pangngalan, pang-uri, o pamilang.

Mga halimbawa:

  • Sa baranggay ng Sto. Domingo
  • Bumili ng mamahaling TV
  • Nagsama siya ng limang kaibigan

Ipinangpapahiwatig ng pagmamay-ari.

Mga halimbawa:

  • Bulsa ng pantalon
  • Ang paaralan ng mga mag-aaral
  • Karapatan ng mamamayan

Hindi dapat pagdikitin ang mga salitang hindi naman dapat

Paghiwalayin ang ilang mga salitang kapag pinagsama ay hindi tunay na salita o iba ang kahulugan.

Mga halimbawa:

  • Hindi pa rin ako makapaniwala (hindi “parin”)
  • Ngayon ka pa lang aalis? (hindi “palang”)
  • Sa susunod na lang (hindi “nalang”)
  • Ano ‘ka mo? (mula sa pariralang “wika mo”/“ika mo”, hindi “kamo”, katulad ng “kako”)
  • Sa bagay, wala kang iniisip (hindi “sabagay”)

Wastong paggamit ng kudlit ( ‘ )

Ginagamit ang kudlit sa mga kontraksiyon, at pagpapaikli ng mga salita sa pamamagitan ng pagbabawas ng isang pantig.

Mga halimbawa:

  • Nar’on na sila (hindi “naron”, pagpapaikli ito ng “naroon”)
  • Sino’ng nagsasabi na ako’y masaya? (hindi “sinong”, kontraksiyon ito ng “sino” at “ang”)
  • Matagal ko nang inilihim ‘to (hindi “to”)
  • ‘Pag automatic na ang luha (hindi “pag”)
  • Ano’ng akala mo? (hindi “anong”, kontraksiyon ito ng “ano” at “ang”)
  • Ikaw ay para sa ‘kin (hindi “sakin”)
  • Sa ‘yo lamang ang puso ko (hindi “sayo”)

Sa huling dalawang halimbawa, natural na pinaghihiwalay ang salitang “sa” at mga panghalip na paari na nagsisimula sa patinig: “iyo”, “akin”, “amin”, at “atin”.

Ginagamit ang salitang “anong” bago ang mga pang-uri. Katulad ng paggamit sa salitang “kay” sa “kay sarap”, “kay saya”

Mga halimbawa:

  • anong sarap
  • anong saya

Gayunpaman, ibang kaso ang “mapasa”/”napasa”, ang salitang ito ay isang panlapi kung kaya’t ayos lang na pagdikitin ang salitang ito at ang panghalip na paari na nabanggit.

Mga halimbawa:

  • mapasaiyo
  • mapasaakin
  • mapasa’yo
  • mapasa’kin

References

https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/MMP_Full.pdf

https://www.tagaloglang.com

Did this answer your question? Thanks for the feedback There was a problem submitting your feedback. Please try again later.